Iedere EU-burger mag in Duitsland in beginsel in het kader van de zgn. Gewerbefreiheit een bedrijf exploiteren. Hierop bestaan enkele uitzonderingen, die geregeld zijn in de Gewerbeordnung (GewO) of in de Handwerksordnung. Vooral bedrijven in de ambachtelijke sector (bijv. elektro/metaal) dienen te beschikken over een inschrijving in het Handwerkregister (Handwerksrolle) bij de Handwerkskammer alvorens zij met het werken in Duitsland mogen beginnen. Deze inschrijvingsprocedure kan enkele maanden duren. Ook als een bedrijf alleen maar een werk uitvoert, zonder dat het in Duitsland gevestigd is, dient aan bepaalde regels te worden voldaan. Mocht u zich in de bouwsector zelfstandig willen maken, dan bent u verplicht u bij de plaatselijke Handwerkskammer aan te melden. Wanneer u dit niet doet, werkt u illegaal en riskeert u hoge boetes. Alle Handwerkskammern kunt u vinden onder www.zdh.de.

De buitenlandse ondernemer wordt ten aanzien van de vrijheid van uitoefening van bedrijf en beroep gelijkgesteld met de Duitse collega's. Wel gelden, net als in andere EU-landen, voor bepaalde professionele beroepsgroepen specifieke regels, zoals voor accountants, advocaten en belastingadviseurs. De eisen voor deze, van overheidswege gereguleerde beroepen zijn te vinden in de sectorale EU-richtlijn. Daarentegen geldt voor de beroepen makelaar in onroerende zaken en verzekeringsagent een volledige vestigingsvrijheid.

Ondernemers die een bedrijf of filiaal willen oprichten in Duitsland moeten dit binnen een maand aan het Gewerbeamt bij de gemeente meedelen. Hiervoor dient u een uittreksel uit het handelsregister, een kopie van een vergunning (indien noodzakelijk) en de huur- of pachtovereenkomst mee te nemen. Het niet-aanmelden van een bedrijf bij het Gewerbeamt wordt bestraft met een boete van maximaal € 1.000. Door de aanmelding wordt de onderneming automatisch ingeschreven bij o.a. de belastingdienst en de Kamer van Koophandel, waarvoor contributie verplicht is. Het Gewerbeamt controleert overigens niet of de juiste vergunningen in bezit zijn.

U kunt voor uitgebreide informatie over het starten van een bedrijf (Existenzgründung) terecht bij de 82 Industrie- und Handelskammern (www.ihk.de) in Duitsland, bij de koepelorganisatie, de Deutsche Industrie- und Handelskammertag in Berlijn (www.dihk.de), en de talloze projectontwikkelingsmaatschappijen (Wirtschaftsförderungsgesellschaften). Het Bundesministerium für Wirtschaft und Technologie verstrekt op de website (www.bmwi.de) informatie over start- en subsidiemogelijkheden (onder Existenzgründung und Fördermittel).

Bovendien heeft de EVD in het landenoriëntatieboekje over Duitsland een schat aan informatie over vele facetten van het bedrijfsleven gepubliceerd. Dit boekje kunt u van de EVD-site (www.evd.nl) downloaden.

Sinds kort is de vernieuwde website van het Grensinfopunt online gegaan. Het adres is www.grensinfopunt.nl. De website is een wegwijzer naar instanties die uw vragen over grensoverschrijdend werken, wonen en ondernemen kunnen beantwoorden. Speciaal voor mensen die in Nederland wonen en in Duitsland werken, heeft het ministerie van Financiën van de deelstaat Noordrijn-Westfalen een tweetalige brochure uitgegeven “Wonen in Nederland, werken in Duitsland”, die in twee talen fiscale en socialeverzekeringsvraagstukken die met grensoverschrijdend werk of werkzaamheden als ondernemer verband houden, beschrijven. De brochure kan worden gedownload onder www.fm.nrw.de/go/broschueren.

Tenslotte kunt u bij het Steunpunt Grensoverschrijdend Werken/Ondernemen van de Belastingdienst in Heerlen (GWO) via het gratis telefoonnummer 0031 55 5385385 inlichtingen inwinnen of u kunt relevante brochures op de website www.belastingdienst.nl vinden. Een gemeenschappelijk portaal van Nederland en Noordrijn-Westfalen is www.grenzpendler-info.de, met veel informatie over werken in beide landen, niet alleen beperkt tot de grensregio.

Zie in dit verband ook Informatie voor ondernemers - Zakendoen in Duitsland.