Creatieve Industrie in Duitsland

Inleiding
Creativiteit en de ontwikkeling van industriesectoren waarin creativiteit een belangrijke rol speelt, worden ook in Duitsland in toenemende mate van belang geacht voor de ontwikkeling van de economie. In Duitsland werd de term creatieve industrie tot voor kort niet of nauwelijks gebruikt. Wel kent men het begrip Kulturwirtschaft (culturele industrie), maar de definitie hiervan is niet gelijk aan die van creatieve industrie. Kulturwirtschaft omvat alle bedrijven en zelfstandigen, die diensten aanbieden of producten vervaardigen ter voorbereiding, creatie, behoud en waarborging van artistieke productie, cultuuroverdracht en/of mediale verspreiding. De term betreft slechts in beperkte mate de meer technisch en industrieel gerichte sectoren zoals architectuur en design. Sinds kort wordt de term Kultur- und Kreativwirtschaft gebruikt, die o.a. ook de ontwerpactiviteiten, die bij industriële ondernemingen plaatsvinden, impliceert. Tot de Kultur- und Kreativwirtschaft worden gerekend: de muziekindustrie, de literatuur- en boekenmarkt, media, beeldende kunsten, film- en video-industrie, omroep, design en architectuur, reclame, creatieve ICT/gaming en cultureel erfgoed.

Marktomvang creative industries algemeen
In 2009 waren er rond 237.000 belastingplichtige bedrijven in Duitsland in de creatieve sector actief, waar meer dan 1 miljoen mensen werk vonden. Dit betekent een aandeel aan de totale economie van 7,4% en een groei van 1,7% t.o.v. het jaar ervoor. De grote concerns en mini-bedrijfjes genereerden samen in totaal een omzetvolume van bijna 131,4 miljard euro, weliswaar een krimp van 3,5%, maar altijd nog minder dan de gemiddelde krimp van de gehele economie. De economische ontwikkeling van de Duitse creatieve industrie wordt steeds sterker door micro-ondernemingen bepaald: driekwart van de sector bestaat uit micro-bedrijfjes. Deze meer dan 150.000 freelance bureaus waren goed voor een omzet van ca. 17 miljard euro. De meeste bedrijven tellen we op het gebied van de beeldende kunsten, literatuur en muziek (bijna 60.000), gevolgd door de 38.000 architectuurbureaus, designbureaus met ruim 37.000 en games developers met ruim 33.000. Het aantal creatieven die in vaste dienst zijn stijgt ook gestaag, met 2% op bijna 790.000. Dit is volgens kenners in de branche een trend die onverwacht is.
Het aandeel van de creatieve industrie aan het totale bruto binnenlands product ligt inmiddels bij ruim 58 miljard euro ofwel 2,6% Daardoor staat deze sector na de chemische industrie op de tweede plaats, nog voor de automobielindustrie.

Marktontwikkeling
Nadat de branche in 2000 in een crisis raakte en tot 2003 aan omzet moest inboeten, ontwikkelt de creatieve sector zich weer positief. De omzet groeide gestaag. Daarbij lag de subsector design met een omzetgroei van 15% aan kop, gevolgd door de gaming industrie met 7%. De reclamebranche had met een omzetverlies van 6,5% te kampen. Het aantal bedrijven groeit constant, vooral in de gaming branche (8,5%), gevolgd door de journalisten- en designbureaus (6,0%). Ook hier lopen de reclamebureaus achter (-0,5%).

Sterke regio's en steden
Door de sterke segmentering van de creatieve sector kan er geen duidelijke regio worden aangegeven, die als centrum van deze branche geldt. In vele regio's en steden is inmiddels de creatieve industrie duidelijk aanwezig en groeit. De economisch sterke deelstaten Noordrijn-Westfalen, Beieren, Baden-Württemberg, Hessen en Nedersaksen zijn hiervan een voorbeeld, evenals de steden Berlijn, München, Keulen, Stuttgart en Hamburg.

Import/Herkomst van de import
Betrouwbare statistieken over im- en export van creatieve industrie in het algemeen zijn door de complexiteit ervan niet beschikbaar. Binnenkort zullen er door het Statistische Bundesamt meer gedetailleerde statistieken op dit gebied gaan worden bijgehouden.

Overheidsprogramma's en projecten
In Duitsland is de discussie over de Kultur- und Kreativwirtschaft inmiddels geen spel voor enkelingen meer. In grote en kleine regio's en steden neemt deze scène een steeds grotere plaats in. In Kulturwirtschaftsberichten van de grote steden wordt hieraan steeds meer aandacht besteed.

Het Bundesministerium für Wirtschaft und Technologie heeft eind 2007 een „Initiative Kultur- und Kreativwirtschaft der Bundesregierung“ gelanceerd. Doel is de concurrentiepositie van de creatieve sector te versterken en het arbeidspotentieel beter te benutten en te ontwikkelen. Hiervoor moeten randvoorwaarden door de politiek worden gecreëerd. Daartoe zal er eerst een onderzoek worden gedaan naar de structuur en het potentieel van de branche. Hiervoor wordt 5 miljoen euro ter beschikking gesteld. De resultaten zullen begin 2009 worden gepresenteerd. Belangrijkste aandachtspunten zijn: uniforme definitie creatieve industrie, financiële instrumenten (subsidies), ondersteuning op ondernemersgebied, netwerkstrategieën, auteursrechten, belang toeristensector, multimedia en nieuwe digitale technologieën. De belangrijkste instrumenten zijn branchegerelateerde dialogen, workshops, roundtables, (bilaterale) discussies en fora.